Yazı: Çisem Kartal Fotoğraflar: Ahmet Bilal Arslan

Aydınlanmış Bencillik: Permakültür

Türkiye Permakültür Araştırma Enstitüsü’nün kurucusu ve yürütücüsü mimar Mustafa F. Bakır, Permakültür Tasarım Sertifika Kursu vermeye geldiği Tayland’da permakültür konusunda bizi aydınlattı...

Tayland körfezinde yer alan, adı gibi sakin Zen restoranda denize karşı oturup eski bir dosttan dünyanın içinde bulunduğu bu ekolojik krize nasıl çözüm üretilebileceğini dinlemenin verdiği keyif bambaşka... Permakültürü bir yaşam felsefesi olarak benimsemiş, yurtiçi ve yurtdışı permakültür projelerinde danışmanlık yapan Mustafa F. Bakır’ın anlattıklarının birazını bile bu sayfalarda paylaşabilmek mutluluk verici.

Permakültür Nedir?
1970’lerde Avustralyalı Bill Mollison’un yarattığı permakültür kavramının formülü şöyle:
Permanence: Devam etmek, diretmek.
+
Culture: İnsan ikameti ile ilgili olan, kültür.
=
Permaculture: İnsan ikametini diretmek; insan kültürünü devam ettirebilmek.

“Sürdürülebilir insan yerleşimleri tasarımı” olarak tanımlayabileceğimiz bu kavramı anlayıp hayata geçirmeye başlamak için bekleyecek vakit yok artık. Neden mi? Çok yakında tüm kaynakları tüketecek ve kendimizle birlikte bir çok türü de dünya üzerinden silecek bir hale gelecek olduğumuzdan...

Günümüzde dünyada her 6 dakikada bir, bir canlı türü yok oluyor. Çevreci terminolojide bu durum 3E krizi (3E crisis) olarak da tanımlanıyor. Buradaki 3E ekoloji, ekonomi ve enerjiyi simgeliyor. Sona yaklaştığımıza dair her şey ortada artık; pek çok araştırma, kitap, belgesel elimizin altında. Peki ama ne yapılması gerekiyor? İşte bu noktada permakültürün farkı belirginleşiyor.

Permakültürün fark yarattığı nokta, sadece kanıtlar ortaya koymakla kalmaması; çözüm üretmek konusundaki netliği. Permakültürde, olumlu olana ve istenilene bakılıyor. Neyin nasıl yapılması gerektiği her zaman için net. Permakültürün babası Bill Mollison’un dediği gibi: “İçinde bulunduğumuz sorunlar karmaşıklaşsa da, ne yazık ki hala çözümleri utanç verici derecede basit.”

Ne yapılması gerektiğine açıklık getirebilmek için permakültürün temel ilkelerine de değinmek lazım:

1. Dünyayı gözetmek.
2. İnsanı gözetmek.
3. İhtiyaçları sınırlandırıp ilk iki ilkeye vakfetmek.

Bu üç ilkeden her biri bir sonrakini doğuruyor; çünkü dünyayı gözetirken insanı gözetmeyi unutamayız ve bunları yapabilmek için de ihtiyaçları sınırlandırmak durumundayız. Bill Mollison bu hale “aydınlanmış bencillik” diyor, harika bir ifade. Gerçek bir bencil olmak istiyorsanız, buyrun böyle bencil olun!

Permakültür Tasarımı
Permakültür, tasarım kavramını tekrardan tanımlıyor. Peki ama nasıl?Her tasarım ögelerden oluşur ve permakültür yaklaşımına göre bu ögelerin kendisinden çok, ögeler arasındaki ilişkiler önemli; tasarımın içeriğini ögeler arası ilişkiler belirler. Permakültürde, bunu anlayabilmek için doğa nasıl işliyor, doğadaki örüntüler nedir diye bakılıyor.

Doğaya baktığımızda, bir canlının tüm ihtiyaçlarının, yaşadığı çevre tarafından karşılandığını ve dışkı dahil tüm ürünlerinin de çevresi tarafından değerlendirildiğini görüyoruz.

İşte bu gözlemi örnek alıp, kendi ihtiyaçlarımızı karşılamak için yaptığımız her şeyi bu bakış açısıyla değerlendirdiğimizde yerleşimlerimizi, şehirlerimizi, binalarımızı en enerji etkin ve kirlilik azaltıcı şekilde kurgulayabiliyoruz. Tasarım, bu şekilde yeniden tanımlanmış oluyor.

Şehirde Permakültür
Permakültür tasarımı için illa kırsal bölgelerde şehirden kopuk yaşamak gerekmiyor. Peki bu bakış açısıyla şehirlerde neler yapılabilir?

- Şehirlerde değerlendirilemeyen bir çok kaynak kirliliğe dönüşüyor. Kanalizasyon aslında çok önemli bir kaynak. Organik atıklar, kent tarımı için toprağı ve küçük hayvancılık işletmelerini besleyebilir.

- Kanalizasyon ve organik atık fazlaları çok basit sistemlerle biyogaza, dolayısıyla enerjiye dönüştürülebilir.

- Şehirlerdeki yakıt, emek ve kaynak israfı olmaktan başka bir işe yaramayan hektarlarca çim alan gıda alanlarına, dolayısıyla gıda üretimine vakfedilebilir.

- Gruplar halinde örgütlenilip şehir tarımı ve küçük hayvancılık projeleri geliştirilebilir.

- Şehir çeperindeki çiftçilerle toplum destekli tarım (TDT) projeleri aracılığıyla üretici-tüketici bağları kurulabilir. Türkiye’de de bunun örnekleri oluşmaya başladı: Ankara’da TDT Güneşköy Kooperatifi, İzmir’de Marmariç Toplum Destekli Tarım projesi, İstanbul’da Yeşil Tabak (Özgen Saatçılar) projesi gibi.

- Bu tür projeler için belediyelerden destek, kaynak ve alan talep edilebilir.

Permakültür sayesinde yapılabilecekleri birazcık da olsa anladıktan sonra insanlığa dair umudum artıyor. İnsanlığın, üzerinde yaşadığı bu gezegen için yapabileceği pek çok güzel ve iyi şey var hala... Yeter ki, doğru yola çıkıp aydınlığa doğru beraberce ilerleyelim.

NELER ÖĞRETİLİYOR?
Türkiye Permakültür Araştırma Enstitüsü’nde verilen kurs türleri:
1. Permakültüre Giriş kursu (2 gün – 12 saat)
2. Permakültür Tasarım Sertifikası PDC (Permaculture Design Certificate) kursu (2 hafta – 72 saat). Yakında Türkçe’de de yayınlanacak olan “Permakültür: Bir Tasarım Kılavuzu” adlı kitap bu kursun müfredatını oluşturuyor. Kurs takvimi için: permacultureturkey.org

KURSLARIN TARİHİ
Türkiye Permakültür Araştırma Enstitüsü, 2009 yılının sonunda İzmir-Bayındır ilçesi Dernekli köyünde Marmariç Ekolojik Yaşam Derneği bünyesinde kuruldu ve ilk kurslarını 2010’da vermeye başladı. Kasım 2010’de permakültürün babası Bill Mollison İstanbul’a gelerek Permakültür Tasarım Sertifikası (Permaculture Design Certificate) kursunu verdi. Şimdi kurslar uluslararası çapta devam ediyor; son kurs Nisan 2011’de Tayland’da gerçekleşti.