Yazı: Hasan Mert Kaya

Işık Tillo’dan Yükselir

Tillo, İbrahim Hakkı’nın büyük eseri Marifetname’nin yanı sıra, hocasının aziz hatırasına ithafen 18. yüzyılda burada kurduğu ışık düzeneği ile tanınır.

Güneydoğu Anadolu’da, Siirt’te etrafı fıstık bahçeleri ve üzüm bağları ile çevrili, engin dağlarının arasından Botan Irmağı’nın serin sularının aktığı bir belde Tillo. İlk bakışta gayet sıradan görünen bu küçük beldenin önemi yüzyıllardır bağrında yetiştirdiği değerli âlimlerden, bilginlerden kaynaklanır. Tillo’lu büyük âlim İsmail Fakirullah’ın en değerli talebesi İbrahim Hakkı ise kuşkusuz Tillo’nun en tanınmış gurur kaynaklarından. İbrahim Hakkı büyük eseri Marifetname’nin yanı sıra, hocasının aziz hatırasına ithafen 18. yüzyılda Tillo’da kurduğu ışık düzeneği ile tanınır. Bu düzenek sayesinde her yıl 21 Mart ve 23 Eylül ekinoks tarihlerinde doğan güneşin ilk ışıkları önce İsmail Fakirullah’ın sandukasını aydınlatır.

MİMARİ VE ASTRONOMİ HARİKASI
İbrahim Hakkı hocası için inşa ettirdiği ve kendisinin de ileride hocasının ayakucuna defnedilmeyi vasiyet ettiği türbenin hemen yakınında 8 köşeli ve 11 metre yüksekliğinde bir de kule yapar. Türbenin doğusuna, güneşin ardından doğduğu bir tepenin zirvesine de harçsız yığma taştan ortasında ufak bir boşluk olan bir duvar inşa eder. Gece ve gündüzün eşit olduğu ve birçok kültürde yeni yılın başlangıcı olan 21 Mart’ta güneş bu duvarın ardından Tillo’ya doğar. Tepe, Tillo’nun konumu ve duvardan dolayı bütün Tillo gölgede kalırken, duvardaki boşluktan giren ışın demeti, önce kulenin içindeki cam prizmaya, oradan da kırılıp türbenin penceresinden içeri girerek üstadı İsmail Fakirullah’ın başucunu bir müddet aydınlatır.

TÜBİTAK VE SİİRT VALİLİĞİ’NİN GİRİŞİMLERİ
Zaman içerisinde depremlerin ve yanlış müdahalelerin sonucu olarak bozulan sistem çalışmamaya başlar. Bilim tarihimizin bu etkileyici çalışması geride bıraktığımız 2011 yılında TÜBİTAK ve Siirt Valiliği’nin girişimleriyle onarıldı. 23 Eylül 2011’de sabah 06.02’de başarıyla çalışan sistem adeta küllerinden yeniden doğmuş oldu. Tarihe ve kültüre sahip çıkma adına takdirle karşılanan çabaların sonucu önümüzdeki 21 Mart’ta tekrar gözlemlenebilecek.

TİLLO
Süryanice’de yüksek ruhlar demek olan Tillo Arapça’da ise yüksek yer anlamına geliyor. Tillo, yakın geçmişte Aydınlar adını alarak ilçe oldu.

TİLLO’NUN FARKI
Tillo’yu öteden beri farklı kılan en belirgin özelliği çift kanatlı, iki yönlü anlamına gelen Zü’l Cenaheyn ekolünü sürdürmesi oldu. Din ilimlerinin yanı sıra, Arapça, Farsça, Türkçe, Kürtçe ve Süryanice dillerine hâkim âlimler fizik, kimya, astronomi, coğrafya ve matematik alanlarında çalışmalar gerçekleştirdi.

SİİRT VALİSİ MUSA ÇOLAK
“Siirt, üç dilin, üç dinin ve üç kültürün bin yıldan beri barış, huzur ve kardeşlik içinde yaşadığı, köklü bir tarihe sahip kültür ve medeniyet şehridir. Siirt’in zenginleşen kültürünün yanı sıra, doğal güzelliklerini de ön plana çıkartmaya çalışıyoruz. 1960 yılında Tillo’da yapılan restorasyon çalışmasında bozulan ışık düzeneğinin yeniden çalışır hale getirilmesi, tarihi bir olaydır. Amacımız Siirt ilimizi, inanç ve kültür turizmi açısından cazibe merkezi haline getirmektir.”

MÜZE
Tillo’daki değerli âlimlerden Sadullah Toprak himayesindeki mütevazı müzede Erzurumlu İbrahim Hakkı ve üstadı İsmail Fakirullah’ın astronomi çalışmalarında kullandıkları aletler sergileniyor.

HANGİ ÂLİMLER YETİŞTİ?
İsmail Fakirullah, İbrahim Mücahid, Hamza el-Kebir, Sultan Memduh ve Erzurumlu İbrahim Hakkı Tillo’da yetişmiş âlimler arasında.